२ सय १८ बोरा भारतीय युरिया मल बरामद, किसान किन भारततिर निर्भर ?

कात्तिक २४, कपिलवस्तु

कपिलवस्तुको यशोधरा गाउँपालिका–७ मर्यादपुर सिमानाकाको पश्चिमपट्टि रहेको बगैंचामा अवैध रूपमा भित्र्याइएको २१८ बोरा भारतीय युरिया मल सशस्त्र प्रहरी र सुठौली भन्सार कार्यालयको संयुक्त टोलीले बरामद गरेको छ।
विशेष सूचनाका आधारमा गरिएको गस्तीका क्रममा बेवारिसे अवस्थामा छोपेर राखिएको मल भेटिएको भन्सार कार्यालयका प्रमुख किरण बिष्टले जानकारी दिनुभयो। बरामद गरिएको मललाई नियन्त्रणमा लिएर भन्सार कार्यालयमा ल्याइएको छ र थप अनुसन्धान भइरहेको बताइएको छ।

अवैध मलको कारोबारले अर्थतन्त्रमा पार्ने असर
युरिया मल नेपालको कृषि उत्पादनको प्रमुख इनपुट हो। तर यस्ता अवैध रूपमा भारतबाट भित्रिने मलले राजस्व चुहावट, बजारको मूल्य असन्तुलन र कृषि आपूर्तिको पारदर्शितामा अविश्वास उत्पन्न गराउँछ।
सरकारले वार्षिक रूपमा अरबौँ रुपैयाँ अनुदानमा मल खरिद गरी वितरण गर्दै आएको भए पनि वितरण प्रणालीमा देखिने ढिलाइ र आपूर्तिको अनिश्चितताले कृषकहरूलाई वैकल्पिक बाटो – अर्थात् भारतबाट मल ल्याउने प्रलोभनमा पारिरहेको छ।
किन किसान भारततिर आकर्षित छन् ?
स्थानीय कृषकहरूका अनुसार नेपालमा मल अभाव बारम्बार देखिने, समयमा आपूर्ति नहुने र सरकारी मल वितरण प्रक्रियाको जटिलताका कारण उनीहरू भारतको खुला बजारबाट सहज र सस्तोमा मल ल्याउने गरेका छन्।
नेपालमा युरिया मलको माग करिब ७ लाख टन भए पनि वार्षिक आपूर्ति पाँच लाख टन हाराहारीमा सीमित रहँदा बाँकी माग अवैध ढंगले सीमापार व्यापार मार्फत पूरा हुने गरेको छ।
समाधान के हुन सक्छ ?
विशेषज्ञहरूका अनुसार दीर्घकालीन रूपमा यस्ता समस्या समाधानका लागि— स्थानिय स्तरमै प्राङ्गारिक मलको आन्तरिक उत्पादन क्षमता विकास गर्नुपर्ने, स्मार्ट कार्ड प्रणाली मार्फत पारदर्शी वितरण लागू गर्नुपर्ने, कृषक–केन्द्रित मल वितरण नीति लागू गर्नुपर्ने, र सीमास्तरमा निगरानी संयन्त्र सुदृढ गर्नुपर्ने उपयुक्त हुने विषय जानकार बताउन्छन् । सरकारले आगामी वर्षदेखि मल कारखाना स्थापना योजना अघि बढाउने घोषणा गरे पनि त्यसको कार्यान्वयन ढिलो गतिमा भइरहेको छ। त्यसैले अहिले पनि नेपाली किसान विदेशी मलमा निर्भर छन्, जसले न केवल कृषि उत्पादन लागत बढाउँछ, तर अर्थतन्त्रमा विदेशी मुद्राको चुहावट पनि गराउँछ। श्रोत किरणमान बज्राचार्य