थारू समुदायमा अट्वारीको रौनक

तुलसीपुर (दाङ), २९ भदौ

लुम्बिनी प्रदेशका पूर्वमुख्यमन्त्री डिल्लीबहादुर चौधरी आइतबार अट्वारी पर्वकालागि चाहिने रोटी आफैँ बनाउन व्यस्त हुनुहुन्थ्यो । उहाँले रोटी र अन्य परिकार बनाएर आफँैले पूजाआजा पनि गर्नुभयो । त्यस्तै, तुलसीपुर–१२ का वडाध्यक्ष खुसीराम चौधरी दिनभर अट्वारीमै व्यस्त हुनुभयो । उहाँले अनदी (अन्डी)को रोटी, खुर्मा, फुलौरी, बरियालगायतका परिकार बनाउनुभयो । उहाँहरूमात्रै होइन, दाङसहित पश्चिम नेपालको थारू समुदाय आइतबार यसरी नै व्यस्त थिए । कृष्ण जन्माष्टमी पर्वपछिको दोस्रो साताको आइतबार यसरी नै थारू समुदायले अट्वारी मनाउने गर्छन् । आइतबार नै मनाइने हुँदा पर्वको नाम पनि ‘अट्वारी’ नामकरण हुन गएको वडाध्यक्ष खुसीराम चौधरीले बताउनुभयो । उहाँका अनुसार शनिबार राति अर्थात् अघिल्लो दिन दर खाने गरिन्छ । त्यसपछि आइतबार आधा दिनसम्म व्रत बस्ने गरिन्छ । व्रतपछि पूजा गर्ने गरिन्छ । पूजा गरिसकेपछि फलफूलमात्रै उपभोग गर्ने चलन रहेको चौधरीले बताउनुभयो । तर सूर्यास्तपछि खानपान पूरै बन्द गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसपछि, सोमबार बिहानै पूजापाठ अर्थात् ‘फलहार’ गरिन्छ । बनाइएको विभिन्न परिकारलाई दुई भागमा छुट्याइन्छ । छुट्याएको भाग चेलीबेटीलाई अग्रासन (कोसेली) स्वरूप दिनका लागि राखिन्छ भने एक भाग बर्तालुहरूले उपभोग गर्ने गरिन्छ । भोजन ग्रहणपश्चात् अग्रासन दिन जाने प्रचलन रहेको छ । विवाहित चेलीबेटी माइती घरको अग्रासनको पर्खाइमा बसेका हुन्छन् । विवाहित चेलीहरू माइती घरबाट दाजुभाइले दिन जाने अग्रासनले नै आफ्नो भोक मेट्ने गर्दछन् । विभिन्न परिकारको पोकोसहित अग्रासन दिन जाने दाजुभाइ दिदीबहिनीलाई विवाहित चेलीहरू मानसम्मान गर्ने उत्तिकै चलन थारू समुदायमा रहेको छ । तर, पछिल्लो समय यो चलन हराउँदै जान थालेको छ । किन मनाइन्छ अट्वारी ? थारू जातिले महाभारतका प्रमुख पात्र पाँच पण्डवमध्येका माइलो भाइ भीमको पूजाआजा गर्दछन् । थारू समुदायको बसोबास रहेको तराईमा एउटा राक्षसले उत्पात मच्चाउने, दुःख दिने, चेलीमाथि जबर्जस्ती गर्ने काम गरिरहेको थियो । त्यही बेला भेवा (भीम) तराई घुम्न आउँदा त्यो कुरा देखेपछि उनले मुक्ति दिलाएको भन्ने किंवदन्तीलाई आधार मानेर भेवाको पूजा गर्ने गरिन्छ । त्यसैगरी, अर्को किंवदन्तीअनुसार पनि यो पर्वलाई मनाउने गरिन्छ । कुनै बेला द्रौपतिसहित पाँच पाण्डवहरू सुर्खेतको काँक्रेविहार घुम्न पुगेका थिए । थारू राजा दङ्गीशरण र पाँच पाण्डवबीच निकै घनिष्ठता बढेको थियो । एक समय, भीमले रोटी पकाइरहँदा राजा दङ्गीशरणको राज्यमाथि शत्रुले आक्रमण गरे । बलवान र पराक्रमी भीमले तावामा रोटी हालेर सहयोग गर्न जाँदा गाउँभरिका मानिसहरूले तावामा हालेको उनको रोटी पल्टाउने प्रयास गरे तर सकेनन् । अन्ततः भीमले राजा दङ्गीशरणलाई सहयोगपश्चात् फर्केपछि मात्रै तावाको रोटी झिकेको भनाइ छ । उक्त सहयोग गरेको दिन आइतबार परेकाले पनि अट्वारी पर्व आइतबार मनाउने प्रचलन कायम भएको थारू अगुवा खुसीराम चौधरीको भनाइ छ । –––